„Społeczność żydowska w Małopolsce” - relacja z konferencji studencko - doktoranckiej

  • Drukuj zawartość bieżącej strony
  • Zapisz tekst bieżącej strony do PDF

13 lipca 2016

W ramach „Spotkań ze źródłem archiwalnym” 6 lipca 2016 r. odbyła się III edycja konferencji studencko-doktoranckiej pt. „Społeczność żydowska w Małopolsce”. Organizatorami przedsięwzięcia byli Archiwum Państwowe w Kielcach oraz Instytut Historii Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. Podczas konferencji zaprezentowana została wystawa: „Ślady pamięci” sandomierska wspólnota żydowska. Autorką scenariusza wystawy jest Urszula Stępień (Muzeum Diecezjalne w Sandomierzu).

Spotkanie składało się z dwóch części. Moderatorem pierwszej z nich był prof. zw. dr hab. Waldemar Kowalski. Wykład wstępny zatytułowany: „Pogrom w Kielcach 4 lipca 1946 r. - perspektywy badawcze” wygłosił dr Ryszard Śmietanka-Kruszelnicki (Instytut Pamięci Narodowej Delegatura w Kielcach). Referent podsumował obecny stan badań i na przykładach przedstawił problematykę, którą należy przebadać jeszcze raz lub ją zgłębić. Pogłębionych badań wymaga udział robotników „Ludwikowa” w pogromie, czy zachowanie żołnierzy na drugim piętrze budynku na Plantach 7. Referent przedstawił również garść błędów, które pojawiają się przy okazji omawiania wydarzeń z Kielc z 4 lipca 1946 r., m.in. to, że Żydzi mieszkający w kibucu zostali rozbrojeni przez milicję. Nie jest to prawdą, Żydzi zostali rozbrojeni przez wojsko.

Jako pierwsza wśród referentów wystąpiła dr Agnieszka Werens z referatem na temat: Żydzi na wsi guberni kieleckiej (przełom XIX i XX wieku) w świetle "Gazety Kieleckiej". Referentka stwierdziła, że władze rosyjskie podsycały wrogie stosunki między chłopami katolikami a Żydami. Natomiast te dwie grupy łączyła głównie płaszczyzna gospodarcza. „Gazeta Kielecka” rzadko broniła Żydów uwypuklając ich zły wpływ na niewykształcone środowisko chłopskie.

Dominik Flisiak (doktorant, Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach) przedstawił pogrom, który miał miejsce w Kielcach 11-12 listopada 1918 roku. Referent zaprezentował szerokie tło wydarzeń oraz przyczyny bezpośrednie zajść, których początkiem było nieporozumienie. Wynikło ono z tego, iż na zebraniu w sali teatralnej Żydzi debatowali nad stosunkiem do odradzającej się Polski. Wywiązała się dyskusja w jakim języku powinni mówić referenci. Ponieważ część Żydów nie znała języka polskiego, któryś z nich krzyknął „nie po polsku, w jidisz”. Po mieście rozeszła się informacja, że Żydzi nie chcą Polski.

Natomiast Dr Justyna Staszewska (Towarzystwo Dawida Rubinowicza w Bodzentynie) w referacie „Żydowskie instytucje finansowe w województwie kieleckim w latach 1918 -1939 (zarys problematyki)”, przedstawiła różne instytucje kredytowe należące do Żydów. Referentka wymieniła banki spółdzielcze, Dom bankowy Rozenberga w Kielcach, czy bezprocentowy kredyt „Gemiłus Chesed”.

Dr Dariusz Kubalski (Staszowskie Towarzystwo Kulturalne) zaprezentował staszowski sztetl w latach 1918-1939. Referent przedstawił zmiany demograficzne i strukturę zawodową Żydów staszowskich. Społeczność ta zamieszkiwała centralne ulice miasteczka oraz rynek ze względu na wykonywane zawody usługowe: handel i rzemiosło. Jeden Żyd ze Staszowa był rolnikiem.

Beata Łakomiec (doktorantka, Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach) przedstawiła społeczność żydowską zamieszkującą w Łagowie. Referentka zwróciła uwagę na zmiany demograficzne, strukturę zawodową oraz sposób funkcjonowania gminy wyznaniowej.

 

Po części pierwszej konferencji wywiązała się dyskusja prowadzona przez prof. zw. dr hab. Waldemara Kowalskiego. Poruszano różne wątki, m.in. czy 4 lipca 1946 r. miał miejsce w Kielcach pogrom, czy były to wydarzenia antyżydowskie. Uczestników zainteresował również pogrom z 1918 r. i kieleccy syjoniści. Padło także pytanie dotyczące skarg na wysokość składek gminy wyznaniowej żydowskiej w Łagowie.

 

Drugą część spotkania poprowadził dr hab. prof. UJK Jerzy Gapys. Wykład wstępny: „Kościół katolicki wobec mordu na Żydach w Kielcach 4 lipca 1946 roku. Źródła i rozwój badań”, wygłosił dr hab. prof. UJK Ryszard Gryz (Instytut Historii, Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach). Referent rozpoczął od stwierdzenia, że przez kilkadziesiąt lat te wydarzenia były przemilczane, sprawa była wyciszana, a badania zablokowane. Od początku w kontekście pogromu dyskredytowano Kościół katolicki i legalną opozycję. Ofiarą wydarzeń z 4 lipca 1946 r. został biskup Czesław Kaczmarek, którego podczas pogromu w mieście nie było. Został on oskarżony przez władze komunistyczne o szpiegostwo, wytoczono mu proces i skazano na 12 lat więzienia. Był oskarżany również o antysemityzm.  

Następnie swój referat „Żydowskie domy modlitwy w Kielcach: pamięć i materia” zaprezentował Krzysztof Myśliński (Muzeum Historii Kielc). Żydzi nie byli społecznością jednolitą, modlili się w różny sposób i w różnych miejscach. W 1928 r. w Kielcach działało najprawdopodobniej 35 domów modlitw, w większości jednoizbowych. Referent podczas wystąpienia zaprezentował dwie plansze przedstawiające wnętrze domu modlitwy Herszla Zagajskiego.

Ewa Kołomańska (Mauzoleum Martyrologii Wsi Polskich w Michniowie), w referacie „Kielczanie ratujący Żydów podczas II wojny światowej” zaakcentowała m.in. wkład księży w ratowanie Żydów. Biskup Czesław Kaczmarek zaangażował się w ratowanie Mieczysława Lubelskiego – rzeźbiarza żydowskiego. Niektórzy księża przygotowali metryki chrztu dla Żydów, ratowali dzieci żydowskie, apelowali do wiernych, aby w Żydach widzieć człowieka.

Następnie Leszek Dziedzic (Muzeum Historii Kielc) przedstawił wizję pogromu w Kielcach z 4 lipca 1946 r., która została zaprezentowana w prasie australijskiej. Z notatek prasowych dowiadujemy się m.in., że w nieszczęśliwych tych wydarzeniach zginęło około 100 Żydów, że wywołały je elementy faszystowskie, Żydzi byli wyciągani z tramwajów, a pogrom miał miejsce w nocy. Nie była to prawdą.

Aron Raszkiewicz (Studenckie Koło Naukowe „Judaica") w wystąpieniu na temat: „Majątek pożydowski w świetle powojennych spraw sądowych w latach 1945-1950” przeanalizował trzy rodzaje rozpatrywanych spraw: przywrócenie posiadania, prośba o stwierdzenie zgonu oraz sprawy spadkowe. Żydzi, którzy przeżyli wojnę zwracali się do sądów o odzyskanie swojego mienia. Referent przedstawił kilka takich spraw zakończonych na korzyść Żydów.

 

Podczas dyskusji uczestnicy analizowali kilka wątków omówionych przez referentów. Sędzia Jerzy Stępień podzielił się z zebranymi swoją wiedzą na temat obrońcy biskupa Czesława Kaczmarka o nazwisku Maślanka (pochodzenia żydowskiego). Amelia Sołtysiak stwierdziła, że czeka na przeproszenie kielczan za oskarżanie mieszkańców miasta o zamordowanie Żydów podczas pogromu 4 lipca 1946 r. Natomiast Krzysztof Myśliński zwrócił uwagę na mało profesjonalne przeniesienie domu modlitwy Zagajskiego na teren cmentarza żydowskiego.

 

Stoisko z książkami przygotowało Kieleckie Towarzystwo Naukowe.

Podczas spotkania funkcjonował także punkt informacyjny „Archiwa rodzinne”.

Galeria

  • Powiększ zdjęcie Dyrektor AP Kielce Wiesława Rutkowska i Dyrektor IH UJK dr hab. prof. UJK Beata Wojciechowska otwierają konferencję

    Dyrektor AP Kielce Wiesława Rutkowska i Dyrektor IH UJK dr hab. prof. UJK Beata Wojciechowska otwierają konferencję

  • Powiększ zdjęcie Urszula Stępień omawia przygotowaną na spotkanie wystawę - Ślady pamięci -sandomierska wspólnota żydowska

    Urszula Stępień omawia przygotowaną na spotkanie wystawę - Ślady pamięci -sandomierska wspólnota żydowska

  • Powiększ zdjęcie I część konferencji prowadzi prof.zw. dr hab Waldemar Kowalski

    I część konferencji prowadzi prof.zw. dr hab Waldemar Kowalski

  • Powiększ zdjęcie Dr Ryszard Śmietanka - Kruszelnicki wygłosił wykład wstępny w I części konferencji

    Dr Ryszard Śmietanka - Kruszelnicki wygłosił wykład wstępny w I części konferencji

  • Powiększ zdjęcie Dr Agnieszka Werens w trakcie wystąpienia

    Dr Agnieszka Werens w trakcie wystąpienia

  • Powiększ zdjęcie Dominik Flisiak w trakcie wystąpienia

    Dominik Flisiak w trakcie wystąpienia

  • Powiększ zdjęcie Dr Justyna Staszewska w trakcie wystąpienia

    Dr Justyna Staszewska w trakcie wystąpienia

  • Powiększ zdjęcie Dr Dariusz Kubalski w trakcie wystąpienia

    Dr Dariusz Kubalski w trakcie wystąpienia

  • Powiększ zdjęcie Beata Łakomiec w trakcie wystąpienia

    Beata Łakomiec w trakcie wystąpienia

  • Powiększ zdjęcie W dyskusji wzięło udział dużo osób

    W dyskusji wzięło udział dużo osób

  • Powiększ zdjęcie Dyskusja w I części konferencji

    Dyskusja w I części konferencji

  • Powiększ zdjęcie Ożywiona dyskusja świadczyła o zainteresowaniu konferencją

    Ożywiona dyskusja świadczyła o zainteresowaniu konferencją

  • Powiększ zdjęcie Wątki poruszone w wystąpieniach zainteresowały zebranych

    Wątki poruszone w wystąpieniach zainteresowały zebranych

  • Powiększ zdjęcie Liczba gości dopisała

    Liczba gości dopisała

  • Powiększ zdjęcie II część konferencji prowadzi dr hab prof. UJK Jerzy Gapys (2)

    II część konferencji prowadzi dr hab prof. UJK Jerzy Gapys (2)

  • Powiększ zdjęcie Wykład wstępny II części spotkania prowadzi dr hab. prof. UJK Ryszard Gryz

    Wykład wstępny II części spotkania prowadzi dr hab. prof. UJK Ryszard Gryz

  • Powiększ zdjęcie Krzysztof Myśliński w trakcie wystąpienia

    Krzysztof Myśliński w trakcie wystąpienia

  • Powiększ zdjęcie Ewa Kołomańska w trakcie wystąpienia

    Ewa Kołomańska w trakcie wystąpienia

  • Powiększ zdjęcie Leszek Dziedzic w trakcie wystąpienia

    Leszek Dziedzic w trakcie wystąpienia

  • Powiększ zdjęcie Aron Raszkiewicz w trakcie wystąpienia

    Aron Raszkiewicz w trakcie wystąpienia

  • Powiększ zdjęcie Goście spotkania z zainteresowaniem wsłuchiwali się w treści wystąpień każdego występującego

    Goście spotkania z zainteresowaniem wsłuchiwali się w treści wystąpień każdego występującego

  • Powiększ zdjęcie Referenci odpowiadają na pytania

    Referenci odpowiadają na pytania

  • Powiększ zdjęcie Senator Jerzy Stępień często uczestniczył w inetresujących rozważaniach po wystąpieniach prelegentów

    Senator Jerzy Stępień często uczestniczył w inetresujących rozważaniach po wystąpieniach prelegentów

  • Powiększ zdjęcie Referenci odpowiadają na pytania

    Referenci odpowiadają na pytania

  • Powiększ zdjęcie Zwiedzanie wystaw

    Zwiedzanie wystaw

  • Powiększ zdjęcie Zwiedzanie wystaw

    Zwiedzanie wystaw

  • Powiększ zdjęcie Zwiedzanie wystaw

    Zwiedzanie wystaw

  • Powiększ zdjęcie Zwiedzanie wystaw

    Zwiedzanie wystaw

Rozwiń Metryka

Podmiot udostępniający informację:
Data utworzenia:2016-07-13
Data publikacji:2016-07-13
Osoba sporządzająca dokument:
Osoba wprowadzająca dokument:
Liczba odwiedzin:3032