21 lipca 2026
Z okazji obchodzonego 11 lipca Narodowego Dnia Pamięci Ofiar Ludobójstwa dokonanego przez ukraińskich nacjonalistów na obywatelach II Rzeczypospolitej Polskiej, Archiwum Państwowe w Kielcach zaprasza do zapoznania się z przygotowaną wystawą materiałów archiwalnych.
Prezentowane dokumenty pochodzą z powojennych postępowań prowadzonych przed Sądem Grodzkim w Starachowicach-Wierzbniku. Powstały w latach 1947–1948 i stanowią cenne świadectwo losów mieszkańców Wołynia, którzy przeżyli wydarzenia określane dziś jako rzeź wołyńska.
Wśród eksponowanych materiałów znajdują się wnioski o sądowe stwierdzenie zgonu oraz o odtworzenie treści utraconych aktów stanu cywilnego. Dokumenty ukazują dramatyczne skutki masowych mordów dokonanych na ludności polskiej przez nacjonalistów ukraińskich w 1943 r. oraz zniszczenia dokumentacji parafialnej i urzędowej, które uniemożliwiały potwierdzenie podstawowych faktów dotyczących narodzin i śmierci.
Szczególnie poruszające są relacje Antoniny Rak, zmuszonej do opuszczenia rodzinnej miejscowości Zagadka, znajdującej się na Wołyniu, po nasileniu prześladowań Polaków oraz dokumenty dotyczące Józefy Kosowskiej, zamordowanej we wsi Grabina w 1943 r. Wnioskodawcy, którzy po wojnie znaleźli schronienie w centralnej Polsce, starali się przed sądem uporządkować sprawy rodzinne i majątkowe, odtwarzając utraconą tożsamość prawną swoich bliskich.
Dokumenty te przypominają, że archiwa przechowują nie tylko urzędowe akta, lecz także świadectwa ludzkich tragedii. Stanowią one ważne źródło do badań nad historią rzezi wołyńskiej, przymusowych migracji oraz powojennych losów ocalałych, którzy musieli na nowo budować swoje życie i odzyskiwać pamięć o utraconych rodzinach i miejscach.
Przygotowała Paulina Kaleta
