II Ogólnopolski Rajd Archiwistów im. Sw. Hieronima oraz konferencja szkoleniowa

Archiwista – wczoraj, dziś i jutro. Rozważania o przeszłości, teraźniejszości i przyszłości osób zajmujących się działalnością archiwalną.

Starachowice, Wąchock, 26–28 września 2025 r.

W niedzielne południe (28 września 2025 r.) do historii przeszedł II Ogólnopolski Rajd Archiwistów im. św. Hieronima, w tym roku zorganizowany w Starachowicach i Wąchocku. Tegoroczna edycja rajdu gościła Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych dr. Pawła Pietrzyka, który – jak w roku poprzednim – objął wydarzenie patronatem honorowym. Obecne były również przedstawicielki Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych: Magdalena Sadza, Dyrektor Departamentu Organizacji Archiwów, oraz Anna Matejak, Dyrektor Departamentu Popularyzacji Działalności Archiwalnej. Przybył także Prezes Stowarzyszenia Archiwistów Polskich Andrzej Jabłoński.

Uroczyste otwarcie konferencji zaszczycili swoją obecnością przedstawiciele samorządu: Andrzej Bętkowski, Przewodniczący Sejmiku Województwa Świętokrzyskiego, Piotr Babicki, Starosta Powiatu Starachowickiego, oraz Sekretarz Miasta Starachowice Maciej Myszka, a także archiwiści państwowi i zakładowi z całej Polski (z Warszawy, Szczecina, Poznania, Piaseczna, Torunia, Łodzi, Rzeszowa, Krakowa, Lublina, Częstochowy i Radomia), jak również lokalni pracownicy z Kielc, Starachowic, Skarżyska-Kamiennej i Końskich – łącznie 40 osób.

Towarzysząca rajdowi konferencja pt. Archiwista – wczoraj, dziś i jutro. Rozważania o przeszłości, teraźniejszości i przyszłości osób zajmujących się działalnością archiwalną wprowadziła uczestników w tematykę związaną z rolą zawodu archiwisty, spoglądając na niego z różnych perspektyw. Obrady w imieniu organizatorów otworzyły dr Wiesława Rutkowska oraz dr Monika Marcinkowska – członek Zarządu Głównego Stowarzyszenia Archiwistów Polskich i sekretarz Oddziału SAP w Kielcach.

Po serdecznym powitaniu wszystkich zaproszonych gości głos zabrali Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych dr Paweł Pietrzyk oraz przedstawiciele samorządu. Andrzej Bętkowski przekazał na ręce dr. Pawła Pietrzyka i dr Wiesławy Rutkowskiej pamiątkowe obrazy z widokami najważniejszych zabytków województwa świętokrzyskiego. Wiele serdeczności i zaproszeń do ponownego odwiedzenia Ziemi Starachowickiej przekazali również Starosta Piotr Babicki i Sekretarz Miasta Starachowice Maciej Myszka.

Następnie Prezes Andrzej Jabłoński pośmiertnie odznaczył odznaką „Za Zasługi dla Stowarzyszenia Archiwistów Polskich” zmarłego w grudniu 2022 roku wieloletniego prezesa Oddziału SAP w Kielcach Piotra Pawłowskiego. Odznaczenie odebrała żona Pana Piotra – Barbara Pawłowska.

Po części oficjalnej rozpoczęły się obrady, które w pierwszej części – dotyczącej zawodu archiwisty – poprowadził Krzysztof Kołodziejczyk, Dyrektor Archiwum Państwowego w Lublinie. Swoje referaty wygłosili:

– dr hab. Marlena Jabłońska, prof. UMK, w referacie Kompetencje jutra a zawód archiwisty. Zmienność w stałości jako nowy paradygmat profesji – przedstawiła profesję archiwisty z perspektywy akademickiej, wskazując, jak zmiany cywilizacyjne wpływają na wymagane kompetencje archiwistów;
– Dyrektor Magdalena Sadza w wystąpieniu Kadry w „Strategii rozwoju Archiwów Państwowych na lata 2021–2030” omówiła rolę archiwistów z punktu widzenia sieci archiwów państwowych, podkreślając znaczenie współpracy i wielokierunkowych umiejętności w projektach strategicznych;
– Prezes Andrzej Jabłoński w referacie Archiwista – zawód czy misja przedstawił wyniki najnowszych badań socjologicznych nad zawodem archiwisty, przeprowadzonych przez Instytut Socjologii Uniwersytetu Szczecińskiego na zlecenie Stowarzyszenia Archiwistów Polskich.

Dyskusja toczyła się wokół sposobów kształcenia archiwistów oraz interdyscyplinarności zawodu, który często wymaga obsługi urządzeń technicznych i wiedzy informatycznej. Zwrócono uwagę, że ustawowy kanon umiejętności archiwisty nie powinien ograniczać rozwoju kompetencji.

Drugą część konferencji, będącą wprowadzeniem do sobotniego rajdu, poprowadziła dr Monika Marcinkowska. Referat krajoznawczy Dziedzictwo kulturowe doliny rzeki Kamiennej wygłosił online dr Cezary Jastrzębski z Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach.

***

Drugi dzień przywitał uczestników piękną pogodą. W tym roku Rajd Archiwistów wiódł ze Starachowic do gościnnego Opactwa Cystersów w Wąchocku. Uczestnicy wyruszyli dwiema trasami:

– **pierwsza**, dla koneserów turystyki pieszej i górskiej, poprowadzona przez wicekomandora rajdu Krzysztofa Szweda – przewodnika turystycznego i członka kieleckiego oddziału SAP – prowadziła ze Starachowic groblą przez Jezioro Starachowickie, Sieradowicki Park Krajobrazowy, Rataje do Wąchocka;
– **druga**, dla adeptów turystyki pieszej i górskiej, prowadzona przez komandora rajdu prof. Adama Massalskiego, prowadziła ze Starachowic przez Bugaj, lasem do Świętokrzyskiej Drogi św. Jakuba i dalej do Wąchocka.

Na miejscu ojcowie cystersi z o. Tymoteuszem Kaczmarczykiem OCist, ekonomem, podjęli uczestników obiadem w refektarzu klasztornym, gdzie można było uczestniczyć w modlitwach śpiewanych po łacinie zgodnie z regułą zakonną. Następnie o. Wawrzyniec Michalik OCist, rzecznik prasowy, w żywy i pełen pasji sposób oprowadził uczestników po opactwie, tłumacząc liczne odniesienia biblijne ukryte w detalach architektonicznych. Jego wystąpienie Opactwo wąchockie jako depozytariusz kultury średniowiecznej i nowożytnej – archiwalia, biblioteki i architektura zakończyło się w sali konferencyjnej, gdzie przedstawił dzieje klasztornej biblioteki.

Po wysłuchaniu referatu znalazł się również czas na odpoczynek w ogrodzie klasztornym i zakup miodów z klasztornej pasieki. Wieczorem, po powrocie do hotelu, uczestnicy wzięli udział w ognisku turystycznym pełnym konkursów z nagrodami i śpiewu przy akompaniamencie gitary.

***

Ostatni dzień konferencji rozpoczął się w Muzeum Przyrody i Techniki im. Jana Pazdura w Starachowicach, gdzie uczestników powitał dyrektor Paweł Kołodziejski. W industrialnym wnętrzu sali „Kino Kotłownia” wygłosił referat Między dokumentem a konstrukcją stalową. Archiwalia w zbiorach Muzeum Przyrody i Techniki w Starachowicach, w którym przedstawił dzieje starachowickiego przemysłu i zasoby muzeum.

Następnie uczestnicy mieli okazję zwiedzić kompleks Wielkiego Pieca oraz obejrzeć kolekcję samochodów ciężarowych STAR – m.in. pierwszego z rodziny STAR 20, terenowego STARA 266R (uczestnika X Rajdu Paryż–Dakar 1988) oraz replikę papamobile na podwoziu STARA 660M2, przygotowaną na potrzeby pierwszej pielgrzymki Jana Pawła II do Polski w 1979 roku.

Na tym zakończyła się druga edycja rajdu archiwistów – podobnie jak poprzednia pełna zdobytej wiedzy, wrażeń, nowych znajomości i, mamy nadzieję, dobrej zabawy.