12 października 2026
Dokładnie 24 września 1926 roku prezydent Ignacy Mościcki podpisał dekret powołujący do życia przedsiębiorstwo „Polskie Koleje Państwowe”. W tym roku świętujemy wyjątkowy jubileusz 100-lecia PKP, a decyzją Sejmu RP rok 2026 został ogłoszony Rokiem Polskiej Kolei.
Z okazji tego jubileuszu Archiwa Państwowe wraz z Polskimi Kolejami Państwowymi S.A. przygotowały wyjątkową akcję „Pamięć kolejowych pokoleń w Archiwach Państwowych”. Każdy z nas może współtworzyć tę historię! Do 2 października 2026 roku trwa ogólnopolska zbiórka pamiątek – jeśli masz w domu stare kolejowe zdjęcia, dokumenty, czy bilety, przekaż je do Archiwów Państwowych, aby ocalić je od zapomnienia.
Kolej zmieniła świat! Miała niezwykłe znaczenie w rozwoju gospodarczym terenów, przez które przebiegała. Historia kolei w naszym regionie sięga roku 1875, kiedy to w Petersburgu podczas posiedzenia Komitetu Ministrów podjęto decyzję o budowie nowej linii kolejowej z Iwangorodu (Dęblina) do Dąbrowy (Górniczej), z odgałęzieniami do Koluszek i Ostrowca. Linia, poprzez Kolej Nadwiślańską, miała umożliwić łączność pomiędzy Zagłębiem Dąbrowskim, Łódzkim Okręgiem Przemysłowym oraz Zagłębiem Staropolskim, a dostawy węgla stworzyć dla tych rejonów zupełnie nowe perspektywy rozwoju. Kolej miała też bardzo duże znaczenie strategiczne. Minister wojny zastrzegł, że zaprojektowana linia powinna mieć rosyjską szerokość toru (1524 mm) oraz powinna przebiegać przez dwa tunele, które w razie wkroczenia wojsk nieprzyjacielskich do Królestwa Polskiego mogłyby zostać łatwo zniszczone, tym samym blokując transport kolejowy na linii. W roku 1881 rozpoczęto wytyczanie przebiegu trasy. Linia kolejowa w zatwierdzonej postaci miała liczyć 461,9 km i była to najdłuższa linia kolejowa w Królestwie Polskim. Trasa przyszłej kolei przebiegała między innymi przez następujące miejscowości: Dęblin, Radom, Bzin, Kielce, Olkusz, Sławków, Strzemieszyce, Dąbrowa. Miała odgałęzienia z Bzina (Skarżyska-Kamiennej) przez Końskie i Opoczno do Koluszek oraz w przeciwnym kierunku do Ostrowca i Bodzechowa, a także ze Strzemieszyc przez Kazimierz Górniczy do miejscowości Maczki. 21 grudnia 1883 r. oddano do eksploatacji pierwszy odcinek z Dęblina, przez most na Wiśle do Kielc, natomiast odcinek z Kielc do Dąbrowy uruchomiono 26 stycznia 1885 r.
Kolej dla Kielc i regionu stała się oknem na świat, warto wspomnieć, że do czasu uruchomienia kolei podróż z Kielc do Warszawy trwała nawet ponad 20 godzin, podróż koleją skróciła ten czas do kilku godzin. Na dużą skalę mógł rozwijać się transport co spowodowało rozwój m.in. okolicznych kamieniołomów. Dla usprawnienia transportu towarów budowano kolejki wąskotorowe, które dawały szansę rozwoju tym terenom, które były oddalone od głównych linii kolejowych.
Zapraszamy do obejrzenia wybranych dokumentów z naszego zasobu, które dotyczą dziejów kolei na naszym obszarze.
Przygotował: Konrad Maj
